Skip to content
Menu

Dziady Żywieckie to barwna i głośna grupa przebierańców kolędująca po żywieckim Zabłociu. Śpiewają, malują przechodniów węglem oraz strzelają z batów od samego rana w Nowy Rok. Jedna z najbardziej kolorowych tradycji na Żywiecczyźnie!

Dziady żywieckie nazywane też Jukacami to grupa kilkudziesięciu mężczyzn (według góralskiej tradycji powinni to być kawalerowie) poprzebieranych w symboliczne, kolorowe stroje i kolędujących w noc sylwestrową. Mężczyźni odwiedzają okoliczne domy, śpiewając, składając życzenia czy robiąc żarty.  W odwiedzanych domach Dziady częstowane są  lokalnymi potrawami i trunkami, tak aby w pełni sił mogli wyruszyć w dalszą część kolędowania.

Fragment powinszowania, czyli przyśpiewki dla gospodarzy:

„Na szczęście, na zdrowie, na ten Nowy Rok,
Żebyście byli zdrowi, weseli, jako w niebie anieli cały rok.
Żeby się wam darzyło, kopiło, snopiło
Do stodoły dyszlem obróciło…
Żebyście mieli wszystkiego dości, jak na połaźnicy ości,
Żebyście mieli pełne obory, pełne pudła,
Żeby wam gospodyni u pieca nie schudła…
Żebyście mieli kapustę głowatą, gospodynią brzuchatą,
W każdym kątku po dzieciątku a na piecu troje
Na to winszowanie moje…
Żebyście jak pączki w maśle się pławili,
Nic się nie wadzili, dobrze jedli, pili,
Tak to Boże dej!
Stryk żeby fajki nie kurzył, za innymi nie burzył…
Dziewki żeby się wydały, a dużo z chałupy nie zabrały…
Tak to Boże dej!…

Jako dziecko mieszkałam w centrum Żywca. Wiedziałam kim są Dziady i chętnie uczestniczyłam w imprezach organizowanych, aby promować tradycję kolędowania. Jednak dopiero mając szesnaście lat, kiedy przeprowadziliśmy się na Zabłocie, zobaczyłam jak to wygląda naprawdę. W Nowy Rok budziły mnie śpiewy, krzyki i odgłosy strzelania z batów. Dziady biegały po całej ulicy, a wszyscy stali w oknach podziwiając i robiąc zdjęcia. Każda dziewczyna, która decydowała się do nich wyjść wracała wymalowana węglem i śniegiem. Wierząc w zapewnienia Dziadów gwarantowało to jej szybkie zamążpójście!

Dziady Żywieckie

Dziady Żywieckie

Dziady Żywieckie

Tradycja sylwestrowego kolędowania zachowała się także w wielu okolicznych wioskach. Bardzo popularne są Dziady z Milówki, które biegają po ulicach tego małego miasteczka w Nowy Rok. Żywieckie Dziady mają natomiast charakterystyczne stroje. Mężczyźni zakładają maski, które, według tradycji, wykonane są z baraniego runa. Na głowie mają stożkowatą czapkę zakończoną pomponem. Do pasa i bat mają przypięte dzwoneczki, które przy każdym ruchu Dziada wydają z siebie dźwięki. Początkowo grupa Dziadów składać się miała z 13 osób, wśród których nie mogło zabraknąć mężczyzn przebranych za kominiarza z drabiną, śmierć z kosą, Żyda z workiem, diabła z widłami czy babki z kobiałką. Obecnie jest ich o wiele więcej, a wśród kolędników spotkać też możemy mężczyzn przebranych za konie, niedźwiedzie, żołnierzy, Młodą Parę, Cygana z Cyganką, Księdza czy policjanta (zazwyczaj w stroju milicjanta). Towarzyszą im górale grający na lokalnych instrumentach.

Dziady Żywieckie

Dziady Żywieckie

Początkowo Dziady Żywieckie kolędowały tylko w jednej z żywieckich dzielnic, Zabłociu. Nie wolno im było przekroczyć mostu na Sole oddzielającego centrum miasta od tejże dzielnicy. Zakaz ten zniesiony został pod koniec lat trzydziestych XX wieku i Dziady zostały wpuszczone do Żywca. Obecnie dochodzą oni aż na sam rynek miasta, gdzie dają popis swoich umiejętności strzelania z batów. Na żywieckim rynku na przełomie stycznia i lutego organizowana jest również impreza zwana Gody Żywieckie, gdzie wszystkie Dziady z okolicy mogę pochwalić się swoimi strojami i umiejętnościami, jak również zaczepiać licznie przybywających z tej okazji na rynek mieszkańców.

Dziady Żywieckie

Dziady Żywieckie

Dziady Żywieckie

Kilka lat temu znajoma z Wrocławia spędzała ze mną sylwestra w górach, wróciłyśmy do domu nad ranem, akurat robiło się jasno, położyłyśmy się spać. Kiedy ja już powoli zasypiałam usłyszałam charakterystyczne strzelanie i wiedziałam, Dziady są blisko! Byłam jednak na tyle zmęczona i przyzwyczajona do ich obecności, że spałam dalej. Po chwili, kiedy hałas już nie pozwalał mi spać, otworzyłam oczy i zobaczyłam koleżankę przyklejoną do szyby okna z otwartą buzią. A tak, dla niej to pierwszy raz – pomyślałam. Popatrzyła na mnie z takim zdziwieniem i zachwytem, że aż uśmiechnęłam się z dumą, że stąd pochodzę!

To co, kto z Was sylwestra spędza w Żywcu?

Takie tradycje należy pielęgnować!

A Wy, macie w swoich miastach charakterystyczne staropolskie zwyczaje?

Zerknijcie też tutaj, na post o Tygodniu Kultury Beskidzkiej.

 

3 komentarze

  1. Milówczanka
    29 listopada 2016 @ 10:42

    Witam! W Żywcu – Jukace ( różnią siię nieco od Dziadów) i jeszcze mała informacja Milówka – wieś chociaż przypomina miasteczko. Dziady występują i są wciaż żywe w miejscowościach na południu Zywiecczyzny , spotkacie je m.in w Zwardoniu, Milówce( kilka grup , Kamesznicy, Szarem, Żabnicy . Dziady kolędują na zewnątrz z racji swojej liczebności natomiast jest jeszcze inna grupa kolędnicza, która występowała tylko w takich miejscowościach jak: Kamesznica, Szare -Suche, Sól-Kiczora, Zwardoń. Grupy te kolędują w chałupach. Zapraszamy do Milówki na coroczne “Żywieckie Gody” ,kiedy można zobaczyć wszystkie grupy Żywiecczyzny w jednym miejscu – plener 21.01.2016 a także na inne imprzezy towarzyszące – duza dawka tradycji włącznie z tradycyjnymi potrawami !!!!

    Reply

  2. Bielszczanin
    1 grudnia 2015 @ 09:03

    Hej, dzięki bardzo za ten wpis mieszkam w okolicach Żywca (bielsko-Biała) od urodzenia a nie miałem o tym pojęcia.

    Reply

    • FashionVoyager
      1 grudnia 2015 @ 11:03

      Miło mi! Zapraszam do Żywca w Nowy Rok, będzie można zobaczyć na żywo.

      Reply

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.